Cybersecurity en privacy zijn inmiddels onmisbare onderdelen van goed ondernemerschap. Toch komt in veel mkb-bedrijven de aandacht voor security en privacy pas op gang na een datalek, een hack of opmerkingen van de accountant. Pas dan wordt er met spoed een nieuw protocol of training ingevoerd.
Dat ad-hoc handelen lijkt op korte termijn efficiënt, maar in werkelijkheid kost het meer tijd, geld en energie dan structureel beleid. Vaak wordt pas actie ondernomen nadat er iets misgaat, in plaats van vooraf maatregelen te nemen om problemen te voorkomen. Met de komst van de NIS2-richtlijn, die binnenkort ook in Nederland van kracht wordt, is die werkwijze niet langer houdbaar.
De ad-hoc valkuil in het mkb
Mkb-bedrijven hebben vaak beperkte middelen en veel operationele druk. De prioriteit ligt bij klanten, omzet en continuïteit. Daardoor blijft informatiebeveiliging en privacy soms iets voor ‘later’. Totdat er iets gebeurt: een phishingaanval, een medewerker die een verkeerde bijlage opent of een externe partij die onveilig met klantdata omgaat. Dan moet er snel worden gehandeld. Er volgt een spoedoverleg, maatregelen worden ingevoerd en er worden trainingen gestart.
Dat lijkt daadkrachtig, maar de praktijk leert:
- Noodmaatregelen zijn duurder dan gepland.
- Beleid dat snel wordt opgezet, sluit niet altijd aan op de dagelijkse praktijk.
- Zonder vervolg of borging verdwijnt de aandacht na enkele maanden.
Het resultaat is een bedrijf dat blijft reageren in plaats van vooruit te denken.
Waarom kost ad-hoc werken dubbel zoveel?
Veel ondernemers onderschatten wat ad-hoc beveiliging op de lange termijn kost. De echte schade zit niet alleen in geld, maar ook in tijd, reputatie en vertrouwen.
- Hogere kosten: noodmaatregelen, herstelwerk en externe ondersteuning zijn duur.
- Tijdverlies: teams moeten reactief schakelen en bestaande processen tijdelijk stilleggen.
- Imagoschade: een datalek of cyberincident tast het vertrouwen van klanten aan.
- Compliance-risico’s: het niet naleven van de AVG of beveiligingsverplichtingen kan leiden tot boetes of aansprakelijkheid.
Een structurele aanpak is daarom niet alleen veiliger, maar ook financieel verstandiger. Preventie en planning kosten minder dan crisismanagement.
NIS2: nieuwe verplichtingen voor bedrijven
De NIS2-richtlijn is gericht op het verbeteren van de cyberbeveiliging en de weerbaarheid van essentiële diensten in EU-lidstaten. Deze verbetering is noodzakelijk vanwege meer afhankelijkheid van digitalisering en toegenomen dreigingen.
Ook mkb-bedrijven kunnen met NIS2 te maken krijgen, bijvoorbeeld:
- wanneer ze actief zijn in sectoren zoals digitale dienstverlening, transport, zorg, energie of financiële dienstverlening;
- of wanneer ze toeleverancier zijn van organisaties die onder NIS2 vallen.
NIS2 legt extra nadruk op bestuurlijke verantwoordelijkheid, ketenbeveiliging en risicomanagement. Ook geldt een meldplicht voor ernstige cyberincidenten en kunnen toezichthouders boetes opleggen bij niet-naleving.
Zelfs als jouw organisatie niet direct onder NIS2 valt, zullen klanten en partners vaker eisen stellen aan jouw beveiliging. Bedrijven die aantoonbaar veilig werken, behouden vertrouwen en opdrachtgevers.
Structurele aanpak: van incident naar inzicht
Bedrijven die cybersecurity en privacy structureel organiseren, werken efficiënter en besparen geld. Een volwassen aanpak rust op drie pijlers:
- Risicobewustzijn: weet welke informatie en systemen kritiek zijn voor jouw bedrijfsvoering.
- Regelmaat: toets jaarlijks of beleid, processen en maatregelen nog aansluiten op de praktijk.
- Verantwoordelijkheid: zorg dat iemand in de organisatie het eigenaarschap draagt. Denk daarbij aan de IT-manager, Privacy Officer of Functionaris Gegevensbescherming (FG).
Door deze drie pijlers te combineren, ontstaat een continu proces van verbeteren in plaats van brandjes blussen.
De rol van de Privacy Officer en Functionaris Gegevensbescherming
Steeds meer mkb-bedrijven werken met een Privacy Officer (PO) of Functionaris Gegevensbescherming (FG), intern of extern. Hun rol is belangrijk in het borgen van continuïteit.
- De Privacy Officer ondersteunt het management bij het naleven van privacy- en beveiligingsregels, onderhoudt beleid en zorgt voor bewustwording bij medewerkers.
- De Functionaris Gegevensbescherming houdt onafhankelijk toezicht, adviseert over risico’s en ziet toe op naleving van de AVG.
Een FG is niet in elk mkb-bedrijf verplicht, maar een FG kan wél een waardevolle sparringpartner zijn. Door de Privcy Officer (PO) en FG actief te betrekken bij beleid en begroting wordt informatiebeveiliging onderdeel van de bedrijfsvoering, in plaats van een losse kostenpost.
Denk vooruit, niet achteraf
Informatiebeveiliging en privacy vragen dezelfde discipline als financieel beheer of onderhoud aan machines. En het is altijd goedkoper om preventief te handelen dan om schade te herstellen.
Plan daarom vaste momenten om risico’s te beoordelen, maatregelen te actualiseren en medewerkers te trainen. Door vooruit te denken houd je grip op kosten, bedrijfscontinuïteit en reputatie.
De invoering van NIS2 maakt dat structurele aanpak onmisbaar wordt. Alleen bedrijven die aantoonbaar grip hebben op hun beveiliging voldoen straks aan de eisen van klanten, toezichthouders en partners.
Vijf structurele stappen richting volwassen cybersecurity en NIS2-compliance
Beoordeel je risico’s inclusief NIS2
Breng in kaart of jouw organisatie onder de wet valt, of leverancier is van partijen die dat wel zijn. Analyseer waar de grootste risico’s liggen voor continuïteit en databeveiliging.
Formuleer beleid en governance
Zorg voor een helder beleid dat aansluit bij je bedrijfsstrategie. Leg verantwoordelijkheden vast bij directie, IT, PO en FG.
Implementeer maatregelen
Zorg voor passende technische en organisatorische beveiliging, zoals toegangsbeheer, monitoring, back-ups, awareness en noodprocedures.
Richt incidentrespons en meldprocessen in
Wees voorbereid op een incident. Leg vast wie handelt, wat gemeld moet worden en binnen welke termijnen.
Beoordeel ketenrisico’s
Vraag van leveranciers dat zij voldoen aan minimale cybersecuritynormen en toets dit regelmatig.
Vooruitdenken is goedkoper dan herstellen
Ad-hoc reageren op incidenten is duur, stressvol en ineffectief. Door cybersecurity, privacy en NIS2 structureel te verankeren in beleid, processen en begroting, bouwt het mkb aan duurzame digitale weerbaarheid.
De sleutel ligt in vooruitdenken. Een klein, goed gepland budget voor preventie bespaart uiteindelijk dubbel zoveel geld aan herstel, crisismanagement en reputatieschade.
