Datalekken, cyberincidenten en onzorgvuldig gebruik van AI worden vaak gezien als technische problemen. Echter laat de praktijk iets anders zien: de grootste risico’s zitten in menselijk handelen. Zeker bij organisaties die met grote hoeveelheden gevoelige persoonsgegevens werken, zoals gemeenten, zorginstellingen en uitvoeringsorganisaties.
Structurele Security, AI- en privacy awareness e-learning is daarom geen nice-to-have meer, maar een basisvoorwaarde voor digitale weerbaarheid en vertrouwen.
Interne datalekken: het blinde vlek-probleem
Uit recent onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens blijkt dat datalekken door misbruik van persoonsgegevens bij gemeenten vaak onder de radar blijven. Het gaat hierbij niet om hackers van buitenaf, maar om eigen medewerkers die:
- onder druk of tegen betaling gegevens delen met criminelen;
- vanwege een familieconflict informatie opzoeken in gemeentelijke systemen;
- uit nieuwsgierigheid gegevens van een BN’er bekijken.
Jaarlijks ontvangt de AP slechts van ongeveer 10 tot 20 gemeenten een melding van dit type datalek. De verwachting is dat het werkelijke aantal incidenten aanzienlijk hoger ligt. Veel misbruik blijft onopgemerkt of wordt niet herkend als datalek en wordt daarom niet gemeld.
Dat is zorgelijk, want de gevolgen van die datalekken kunnen groot zijn. Privacyschendingen kunnen leiden tot intimidatie, afpersing of zelfs ernstige veiligheidsrisico’s. In extreme gevallen zijn incidenten gelinkt aan zware criminaliteit.
Waarom zijn deze privacyschendingen juist een awareness-probleem?
Wat in deze casussen naar voren komt, is dat medewerkers meestal te goeder trouw handelen, maar dat het soms ontbreekt aan duidelijkheid en bewustzijn:
- het is niet altijd helder wat precies als een datalek wordt aangemerkt;
- integriteitsschendingen worden niet altijd herkend als privacy-incident;
- er bestaat onzekerheid over wanneer melden verplicht is;
- de impact van ogenschijnlijk kleine handelingen, zoals “even kijken” of “even helpen”, wordt vaak onderschat.
Dat maakt dit bij uitstek een awareness-vraagstuk. Technische maatregelen zijn belangrijk, maar zonder kennis, bewustzijn en herhaling blijven risico’s bestaan.
Security, AI en privacy komen samen op de werkvloer
De complexiteit neemt verder toe door de inzet van AI en datagedreven werken:
- AI-systemen hebben vaak toegang tot grote datasets;
- fouten of bias in AI kunnen directe gevolgen hebben voor inwoners of klanten;
- zwakke security maakt misbruik van data en AI eenvoudiger;
- medewerkers gebruiken steeds vaker AI-tools zonder de risico’s volledig te overzien.
In de dagelijkse praktijk lopen security, AI en privacy volledig door elkaar. Daarom werkt het niet meer om deze thema’s los te trainen.
De rol van Privacy Officer en FG: van controle naar preventie
De Privacy Officer en de Functionaris Gegevensbescherming (FG) staan steeds vaker voor dezelfde uitdaging: hoe voorkom je incidenten in plaats van ze achteraf te moeten managen?
Structurele security, AI- en privacy awareness e-learning helpt hen om:
- bewustwording organisatiebreed te borgen;
- integriteitsschendingen eerder te signaleren;
- meldbereidheid te vergroten;
- bestuur en management aantoonbaar invulling te laten geven aan hun verantwoordelijkheid.
Awareness maakt toezicht effectiever en voorkomt dat de FG alleen in actie komt als het al mis is gegaan.
Awareness is geen startpunt, maar een doorlopend proces
Veel organisaties vertrouwen nog op:
- een verplichte training bij indiensttreding;
- losse modules zonder samenhang;
- verouderde content die niet aansluit op actuele risico’s.
Maar risico’s veranderen continu. Wetgeving, dreigingen en technologie ontwikkelen zich sneller dan ooit. Structurele awareness betekent:
- elk jaar een actuele training voor álle medewerkers;
- actuele voorbeelden en realistische scenario’s;
- herhaling, zodat kennis blijft hangen;
- aandacht voor gedrag, niet alleen voor regels.
Alles in één Security, AI- en privacy awareness e-learning
Steeds meer organisaties kiezen daarom voor één geïntegreerde e-learning:
- Security awareness: phishing herkennen, veilig omgaan met systemen en informatie;
- AI – awareness: verantwoord gebruik van AI en inzicht in risico’s;
- Privacy awareness: juiste toepassing van de AVG in de praktijk.
Deze integrale aanpak sluit aan bij hoe risico’s zich in de praktijk voordoen op de werkvloer.
Scherpe actie voor structurele investering in awareness
Voor organisaties die structureel willen investeren in Security, AI- en privacy awareness, is er nu een scherpe actie van AVG-trainingen:
- alle belangrijke thema’s in één e-learning;
- jaarlijks geactualiseerde inhoud;
- geschikt voor de hele organisatie, niet alleen nieuwe medewerkers;
- ondersteuning bij het bouwen van een duurzame awareness-cultuur.
